Herşey, Napolyon’un karısı Marie Antoinette’nin; ‘Ekmek bulamazlarsa pasta yesinler’ sözündeki ‘Pasta’ sözünün; bildiğimiz pastayı anlattığını sanan ahmak bir çeviri hatası ile başlamıştı…

Antoinette’nin kastettiği; ‘Makarna’ idi, zira İtalyanca’da makarna; ‘Pasta’ sözü ile anılıyordu. Bizim bildiğimiz anlamdaki pasta, Fransızca’da ise ‘Gateau’ idi ve okunuşu itibarıyla kötü bir anlam da bırakacağından ‘Pastane’ dediler adına; ‘Pasta Evi’ yani…

1900lü yılların Peras’sında; İstanbul’uin ilk pastaneleri açılmaya başlandığında; ‘Lorian’ ve ‘Markiz’ öncülük ediyordu…

İngiliz usulü akşamüstü çayları, Fransız usulü ‘Cookies’ler ve bazı Ala Turca çöreklerin; süslü versiyonları…

Cumhuriyet sonrası; pastaneler hızla çoğaldı; çoğaldı dediysek; her semtte bir tane filan…

1990lar’a gelindiğinde; Ankara, İzmir ve İstanbul’da yüzlerce pastane vardı…

**************************

1990ların sonlurandın itibaren; hepsi de ‘Pastane’ karekteristiğinden uzaklaşmaya başladı…

Önce adlarını ‘Cafe’ olarak değiştirdiler; sonraürün karekteristiklerini; sonra da makyajlarını…

Pastane neydi?

Ön tezgahında; sabah ve akşamüstü sıcak poğaça, açma ve simit bulunan; iç kısıda ise tek kişilik ya da altı-yedi kişilik pasta ile lokum çeşitleri ile, tatlı-tuzlu kuru pasta bulunan dükkânlardı…

Kışın sahlep kazanı, yazın ise dondurma makinesinin süslediği bir giriş kapısı vardı…

Nasıl kahveler mahalleli erkeklerin uğrak yeri ise; pastaneler de cümrü cemaat mahallelinin uğrak yeriydi…

Ama ah işte şu vahşi kapitalizm yok mu; pastane imajını ‘Cafe’ye çevirdi; içerik ve makyaj; o eski otantik  pastaneleri bir bir yedi ve bugün; kimisi ‘Cafe’, kimisi ise ‘Fırın’ takma adı ile anılan; sahte renkli mekânlara dönüşüverdi…

O bilindik tek kişilik koyu kremalı rulo pastalar; yerini mide ağrısı yapacak

kadar  ağır yağlı kremalı; tek tip berbat pastalara bıraktı.

Kuru pastalar tart hamuru yerine, yağlı hamurdan yapılmaya başlandı…

Herşeyden önemlisi; dondurmalar; o eski saf sütten el yapımı ve makine yerine; süt tozundan ve naşasta bazlı solisyonlarla zenginleştirilmiş; sözde camekanda sergilenen aromadan başka tadı olmayan bulamaçlar haline geldi.

İnanmıyorsanız sornu bir dondurmacıya; ‘’Tutti Frutti’ ya da ‘Santa Maria’ varmı?’ diye; bilmezler bile; oysa yıl 1981; mahallemizin Nebi Donurmacısı’nda vardı…

**************************

Bilmeyeneniz çoktur, şu ‘Tutti Frutti’yi anlatayım; bol vanilyalı donurmaya kuru üzüm, incir ve portakal kabuğu şekerlemesi katılarak yapılan müthiş bir tad; şu anda ‘Benim’ diyen dondurmacıda bile yok…

**************************

Neyse hülasa; mahallelelerimizde artık ‘Pastane’ yok; siz şayet uyduruk pastlara satıyorlar diye; o ‘Cafe’ ya da ‘Fırın’ları pastane sanıyorsanız; aldanıyorsunuz…

Ekmek satan pastane olmaz; dondurmasını kendi yapmayana da pastane denmez…

Hatta sözde bayatlamasın diye strech filme sardığı ve ertesi gün açıldığında sapır sapır dökülen  paskalya çöreğini, ay çöreği ve tahinli çöreği; bir gün sonra taze diye satana hiç pastane denmez…

Biz büyüdü ve kirlendi ya dünya; işte bir kaybımız da pastanelerden yana…