Eskiden de vardı ama son zamanlarda bazı insanların diline yeniden şu tuhaf cümle yerleşti:

“Bana tiyatro yapma!”

Karşısındaki bir şey anlatıyor… Bir belge gösteriyor… Bir olayı açıklıyor… Bir düşüncesini savunuyor… Hemen: “Bana tiyatro yapma!”

Peki tiyatro kelimesi gerçekten bu kadar basit mi? Bir insanın anlattığı her şeyi anlamadığınızda, işin içinden çıkamadığınızda ya da söylediklerine cevap veremediğinizde “tiyatro” deyip geçmek ne zamandan beri cehaletin kurtarıcı cümlesi oldu?

Tiyatro, insanlık tarihinin en eski ve en güçlü sanatlarından biridir.
Düşündürür. Sorgulatır. Güldürür. Ağlatır. Bazen bir toplumun yüzüne ayna tutar. Shakespeare'den Molière'e, Haldun Taner'den nice büyük sanatçıya kadar tiyatro, insanı ve hayatı anlatmanın en güçlü yollarından biri olmuştur.

Ama bazıları için tiyatro, karşısındaki insanın söylediği iki cümleden ibaret. Çünkü anlamadıkları her şeyi küçümsemek daha kolay.
Aslında sorun tiyatroda değil. Sorun, anlamamakta. İnsan bir şeyi bilmiyorsa öğrenebilir. Bir düşünceyi anlamıyorsa soru sorabilir. Bir belgeye inanmıyorsa inceleyebilir. Bir iddiaya katılmıyorsa karşı görüşünü söyleyebilir.

Ama bunların hiçbirini yapmadan: “Bana tiyatro yapma!” demek, tartışma değildir. Bu, tartışmadan kaçmanın en kolay yoludur. Çünkü insanın bilgisi yetmediğinde bazen öfkesi konuşur.

Bir de işin daha komik tarafı var. Karşınızdaki gerçekten tiyatro yapıyorsa bile bunu anlayabilmek için önce tiyatronun ne olduğunu bilmek gerekir. Her anlatım tiyatro değildir. Her duygu gösterisi tiyatro değildir. Her açıklama tiyatro değildir. Her mimik, her jest, her heyecan da tiyatro değildir. Bazen insan sadece derdini anlatıyordur.

Ama siz anlamıyorsanız, suçu anlatana atmak kolaydır. “Sen tiyatro yapıyorsun.”

Hayır sevgili dostum. Belki de tiyatro yapan yoktur. Belki sadece sen anlamıyorsundur. İnsanın bilmediği bir şeyi küçümsemesi, cehaletin en eski alışkanlıklarından biridir. Okumaz, ama okuyanı eleştirir. Dinlemez, ama anlatılanı yalanlar. Araştırmaz, ama kesin hüküm verir. Sonra da bütün bunların üzerine bir etiket yapıştırır:  “Tiyatro!”

Ne güzel dünya! Bir kelime öğrenmiş, her yerde kullanıyor. Oysa tiyatro insanı küçültmez. Tiyatro insanı düşündürür. Gerçek tiyatrodan korkulmasının nedeni de budur. Çünkü sahne bazen insanın görmek istemediği şeyi gösterir. Bazen toplumun ayıbını ortaya çıkarır. Bazen insanın kendi yüzünü önüne koyar. Belki de “Bana tiyatro yapma” diyenlerin asıl korkusu budur.

Çünkü insan başkasının oynadığı tiyatrodan değil, kendi hayatının sahte olduğunu fark etmekten korkar.

O yüzden tiyatro kelimesini ağzınıza almadan önce bir düşünün. Karşınızdaki gerçekten sizi kandırmaya mı çalışıyor? Yoksa siz mi anlatılanı anlamaya çalışmıyorsunuz? Çünkü bazen mesele tiyatro değildir. Mesele, gerçeği duymak istememektir.

Ve son söz:
Tiyatro yapan herkes cahil değildir. Ama her şeyi “tiyatro” diye geçiştiren insan, farkında olmadan kendi cehaletinin perdesini açıyor olabilir.

Nota ve Tınıyla...