Tarihler 8 Ağustos 1925’i gösterdiğinde Bosna Hersek tarihini derinden etkileyecek olan Aliya İzzetbegoviç, Bosanski Samas’ta dünyaya geldi. İzzetbegoviç’in Bosna Savaşı’na olan etkisini anlamak için hayatının mühim bir kısmını Saraybosna’da sürdürmüş olan bu liderin dünyaya bakışını incelemek gerekmektedir.

Kendisinin dünya bakışını şekillendiren parametreler arasında ”Genç Müslümanlar” adındaki teşkilat bulunmaktadır. Katıldığı bu teşkilatta yürüttüğü faaliyetler ve gerçekleştirdiği okumalar, İslam topluluğuna yönelik revizyonist bir paradigma bağlamında şekillenmiştir. Buradaki amaç, İslam dünyasını modernize etmek ve hızla değişen dünyada İslami uyanış adına gerekli adımları atmaktır.

Bununla birlikte Aliya’nın ailevi yapısı, onu dinine bağlı bir birey olma konusunda oldukça etkilemiştir. Çocukluğunu geçirdiği yıllarda Sırp baskısına şahit olmuş ve Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı adı altında I. Yugoslavya’da her ne kadar faşist bir düzen etrafında şekillenen bir dönem geçirmiş olsa da, İslam’a olan inancını yeniden kazanıp daha sıkı kurduğu bağlarla inancını siyaset felsefesinin temel dinamikleri arasında konumlandırmıştır.

Avrupa’nın felsefi dünyasını anlamak için gerçekleştirdiği okumalar, İzzetbegoviç’in entelektüel yapısına başlangıç için en önemli adımlar olmuştur. 

Anti-komünist faaliyetlerle birlikte yukarıda bahsedilen Genç Müslümanlar teşkilatı, Tito’nun baskıcı olarak değerlendirilen yönetimine karşı gelmek suretiyle çeşitli girişimlerde bulunmuş ve İzzetbegoviç de bu girişimlerin içinde yer alarak 1946-1949 yılları arasında hapisle cezalandırılmıştır.

Hapisteki yıllarında okumalarına devam Aliya, Batı ile Doğu arasındaki değişkenleri incelemiş ve iki kutuplu dünyanın kimliksel bunalımlarını başarılı bir şekilde analiz etmiştir. Kendisinde iz bırakan isimler arasında Batı dünyasından Kant, Hegel ve Spengler gibi düşünürler bulunur. Diğer taraftan Doğu dünyasına ait isimlerden ise Seyyid Kutub, Fazlurrahman, Muhammed İkbal gibi toplumsal değişimlerde önemli roller oynayan kişilerden etkilenmiştir.

Dört yıl süren Bosna Savaşı’nda bağımsızlık mücadelesinin ihtiyaç duyduğu liderliği gerçekleştiren Aliya İzzetbegoviç, siyasi rolünün yanında entelektüel rolüyle de bölge üzerinde oldukça önemli bir etkiye sahip olmuş ve Müslüman Boşnakların ana tetikleyicisi konumuna gelmiştir. Batı dünyasının felsefi birikimini içselleştirmiş olan Aliya, Doğu kimliğiyle birlikte birleştirdiği bu kozu, çatışma alanında ve siyasi platformda oldukça etkili bir şekilde kullanmayı başarmıştır. 

Savaşta moral unsurunun taşıdığı önemi en belirgin şekilde hissettiren Aliya, harp alanında askerleriyle birlikte mücadele etmiş ve hatta Saraybosna’nın bombalandığı sırada da şehri kendi kaderine bırakmayıp bölgede kalmaya devam etmiştir. Taktik ve strateji anlamında sahada verdiği mücadelenin yanı sıra diplomatik ilişkilerle de ilgilenip barışa ulaşma amacıyla fikirlerini pratiğe dökmüştür.

Dört yıllık mücadelenin ardından özgürlüğüne erişen Bosna halkı, ülkede gerçekleştirilen seçimlerle birlikte Aliya İzzetbegoviç’i, bağımsız Bosna Hersek’in ilk cumhurbaşkanı ilan etmiştir.

SON... 

Nota ve Tınıyla... 
macit.soydan@gmail.com