Gazeteciler Cemiyeti’nde bir yolsuzluk iddiası çalkalanmaktadır; cemiyetin duayen ismi Burhan Felek, olaylı kongrede bir konuşma yapar:

‘Ameliyata girebilir misiniz? Hayır, çünkü Tıp Fakültesi diplomanız yok, olsa da cerrahi uzmanlığınız yok. Peki inşaat yapabilir misiniz? Hayır, zira inşaat mühendisi değilsiniz. Ama ‘Gazeteciyim’ dediğiniz anda, oluveriyorsunuz. İşte işin sırrı burada saklı…

Bakın duayen gazetecilerden olan ve kendi ‘Youtube’ mecrasında, eskisinden de sıkı muhabbetlerden bizi mahrum etmeyen Yılmaz Özdil ne diyor:

‘Bu ülkede üç şey olmak için diplomaya, GBT’ye, etiğe, ahlak kurallarına gerek yok:

Müteahhitlik, siyasetçilik, gazetecilik…

Evet işte tüm meselenin sırrı burada:

Eskiden de böyleydi, ama bu kadar mıydı? Hayır… 

Ne demişti Müslüm Baba:

‘Yalanla yaşarken gerçek dünyada zamana içmişiz haberimiz yok…’

O zaman başlayalım... 

Özellikle son yıllarda internetin daha fazla kitlelere ulaşması ile birlikte kullanımının yaygınlaşması, sosyal medyanın yazılı ve kısmen de olsa görsel basının önüne geçmesi, insanların haberleri internette takip etmeyi tercih etmesi, gazetelerin eskisi gibi rağbet görmemesi ve gün geçtikçe tiraj kaybına uğramaları sonucunda adeta yerden bitercesine neredeyse her parayı bastıranın bir haber sitesi sahibi olması ki buralarda yayınlanan haberlerin hiçbir kontrolden geçmemesi, youtube, twitter ya da yeni ismiyle X, facebook ve tiktok gibi kanalların gün geçtikçe daha fazla kullanımının yayılması kamuoyunun sıkça dillendirdiği yalan haber gerçeğini bir kez daha gözler önüne serdi. 

Herkesin malumu, yalan haber; olmamış bir şeyi olmuş gibi göstermek yani ayakları yere basmayan, gerçeği tamamen yok sayıp gerçekmiş gibi okuyucuya ve izleyiciye sunmaktır. Bir başka tanımı da içerisindeki bilgilerin eksik olması ve saptırılması. Eksik haber ve yalan haber arasında ince bir çizgi vardır. 

Örneğin; cevap hakkını kullandırmama, karşı tarafa sormama, konfirme ettirmeme, konfirme etmeme, tek taraflı haber yapma… Bir de gerçeği olduğundan farklı göstermek vardır; günümüz tabiriyle buna post-truth diyoruz. Burada da algı yaratmak amacıyla, bir şey olduğundan farklı gösterilir. İçerisinde hakikati saklamak ve örtmek üzerine, onu birtakım ambalajlarla başka türlü okuyucuya ve izleyiciye sunmak vardır. Eksik haberde ise birtakım unsurları gözetmeden, tek taraflı, bir ağızdan haber yapılır.

Günümüzde bilgi akışının hızlanmasının ve kullanıcıların içerik üreticisi olarak var olmalarının olumlu olduğu kadar olumsuz yönleri de mevcuttur. Yeni medyaya yeni bir kamusal alan oluşturması, katılımcılığı arttırması, içerik üretimine katılan kullanıcıyla birlikte çeşitliliğin artışı gibi önemli ve olumlu özellikler yüklenmektedir.

Elbette bu olumlu özelliklerin dışında konuyu eleştirel olarak da ele almak kaçınılmazdır. Hızlı bilgi akışı ile birlikte haber akışının hız kazanması haberciliğin temel koşullarından biri olan hızlı haber vermeyi daha da tetiklemiştir. Ancak hızın artışı haberin doğruluğu veya yanlışlığının araştırılmasını gölgede bırakmıştır.

Diğer yandan özellikle sosyal ağ kullanıcılarının üretici haline gelmesi gerçeğe dayalı olmayan haberlerin yapılmasını ve dolaşıma sokulması sorununu ortaya çıkarmıştır.

Yeni medyanın yapısal sorunlarının dışında özellikle siyasal alanda ortaya çıkan yeni eğilimler de haberlerdeki gerçeklik sorunsalını farklı bir açıdan ele alma gerekliliğini gündeme getirmektedir.

Günümüz ve gününümüzün siyasetini nitelemek için kullanılan hakikat-sonrası siyaset kavramı ile birlikte yanlış, eksik ya da bağlamından koparılmış bilgilerle oluşturulan siyasetçilerin söylemlerinin kurumsal medyada sunuluyor olması haberlerin içinde yer alan bilgilerin doğruluğunu tartışmalı hale getirmiştir.

Devam edecek.. 

Nota ve Tınıyla... 

macit.soydan@gmail.com