Dünyada ve Türkiye'deki hayvan hakları meselesine de kısaca değinelim; 

Hayvan haklarına yönelik mücadeleler 18. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Hayvan Hakları Evrensel Bildirgesi, 15 Ekim 1978 tarihinde Paris’te UNESCO merkezinde ilan edilmiştir. 

14 maddeden oluşan Hayvan Hakları Evrensel Beyannamesi, yaşayan bütün canlıların doğal  haklara  sahip olduğunun ve insanoğlu tarafından hayvanlara  saygı gösterilmesinin, bir insanın diğerine gösterdiği saygıdan ayrı tutulamayacağının altını çizmektedir. 

Bu bağlamda, hayvanlara kötü muamele edilemeyeceği veya zalimane davranışlarda bulunulamayacağı, eğer bir hayvanın öldürülmesi gerekiyorsa, bunun bir anda, acısız ve korku yaratmaksızın yapılması gerektiği, bir insanın desteğine ihtiyaç duyan her hayvanın uygun beslenme ve bakımı görme hakkına sahip olduğu, hayvanlar üzerine yapılan fiziksel ya da psikolojik acı çekmeye sebep olan deneylerin hayvanların haklarının ihlali olduğu, vahşi hayvanların da yaşama hakkına ve kendi doğal çevrelerinde özgürce üreme hakkına sahip olduğu, ölü bir hayvana bile saygıyla davranılması gerektiği, hayvanların kendilerine özgü yasal statüleri ve haklarının hukuk tarafından tanınmak zorunda olduğu, hayvanların güvenliğinin koruma altına alınmasının devlet örgütleri düzeyinde temsil edilmesi gerektiği vb. gibi hayvan haklarına ilişkin temel ilkeleri ortaya koymaktadır. 

Bu konuda önemli bir diğer uluslararası belge de 1987 yılında imzaya açılmış olan "Ev Hayvanlarının Korunmasına Dair Avrupa Sözleşmesi"dir. 16 AB üyesi devletin taraf olduğu Sözleşme’yi, Türkiye 2003 yılında kabul etmiştir ve bu sözleşme’nin 3. bölümünün 12. maddesi sahipsiz hayvanlara yöneliktir.

Sözleşmeye taraf olan ülkeler sokak hayvanlarına yönelik yasal ve idari tedbirleri almakla yükümlüdürler. Sahipsiz köpekler ya da diğer bir tabirle başıboş sokak köpekleri başta Avrupa’nın Akdeniz kıyısındaki ülkeler olmak üzere birçok gelişmiş ülkede temel sorunlardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır. 

Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre 1990 yılında, dünya üzerindeki köpek sayısının 500 milyon olduğu (insan nüfusunun 10’da biri kadar) ve bunun yüzde 75’inin de başıboş olduğu tahmin edilmektedir. Araştırma sonucunda Avrupa ülkelerinin birçoğunda başıboş köpeklerin itlafına çok az rastlandığı; daha çok kısırlaştırma ve barındırma yöntemlerinin tercih edildiği görülmüştür. Başıboş köpeklerin kısırlaştırılması ile sokak hayvanları sadece geçici bir süre için barınaklarda tutulmaktadır. 

Bu süre zarfında sahibi bulunamayan ya da yeniden sahiplendirilemeyen hayvanlara, veteriner hekimler gözetiminde ötenazi uygulanabilmektedir. Bu durum, hayvanların sağlıklı ve genç olup olmadığına bakılmaksızın itlaf edilmesi sonucunu doğurması nedeniyle hayvanseverler tarafından sıkça eleştirilmektedir. (Avrupa Birliği Bakanlığı, 2011, s.7)

***

Türkiye'de, hayvan hakları 2004 yılında çıkarılan 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu kapsamında yeniden düzenlenmiştir. Bu kanun, tüm hayvanların eşit olduğunu ve kanun hükümleri çerçevesinde yaşama haklarına sahip olduklarını belirtiyor. 

5199 sayılı kanuna göre; evde hayvan besleyen kişiler, evde bulunan hayvanı belediyeye bildirmek ve kaydettirmek ile yükümlüdür. Hayvan sahipleri hayvanı beslenemeyeceği ya da yaşaması için hayvanın türüne uygun iklimin olmadığı bölgelere terk edemez. Yani hayvanını sahiplendirebilir ya da hayvan bakımevlerine bırakabilir. 

Ayrıca, evde beslenilen hayvanın kaybolması ya da vefat etmesi durumunda da en geç 7 gün içerisinde belediyeye bilgi verilmelidir. Kanun, petshop’larda bulunan ve ticareti yapılan hayvanların uygun koşullarda yaşamaları gerektiğini de vurguluyor.

Ayrıca, her sene hayvan hakları ihlallerinde ödenmesi gereken ceza bedelleri Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından belirlenip açıklanıyor. Kanun kapsamında illerde Hayvanları Koruma Kurulu bulunuyor ve bu kurulun görevleri arasında hayvanların korunması ve hayvan sahiplerinin kanunda belirtilen görevleri yerine getirip getirmediğinin denetlenmesi de yer alıyor. 

Türkiye'de hayvan hakları ihlali durumda hapis cezası yaptırımı bulunmuyor ancak para cezası uygulanıyor. 

Devam edecek... 

Nota ve Tınıyla... 

macit.soydan@gmail.com