Genellikle unutkanlıktan yakınan ve her şeyi hatırlamak isteyen pek çok insan var ama bir de  bunun tam tersi olan aşırı hatırlama davranışı ile karşı karşıya kalanlar bulunuyor.  

Buna da hipertimezi deniyor. 

Yunan dilinde ‘aşırı hatırlama’ anlamına gelen ve isminin tam anlamıyla hakkını veren hipertimezi hastalığı, unutkanlığın zıttı olan hatırlama davranışının da kimi zaman pek de hoş bir durum olmadığını gösteriyor.

Hipertimezi, insanların hayatlarındaki neredeyse her olayı büyük bir hassasiyetle hatırlamasını sağlayan bir yetenek ancak bu durum bazen bir sağlık sorunu ve hastalıkla da kesişebiliyor.

Hipertimezi hastalığı yaşayan kişi, kendisi ile bağlantısı olan geçmiş anılarına sürekli dönüş yaparak bir kısır döngüye sürükleniyor. Her davranış bir anıyı ve her anı başka bir anıyı hatırlamayı tetikliyor.

Hipertimezi hastası nispeten az sayıda insan olduğundan, nedenlerini inceleyecek yeteri kadar veri bulunmuyor. 

Bilim adamları, hipertimezinin nedeninin biyolojik, genetik veya psikolojik olabileceğini öne sürüyor.

Temel özelliği bu kişilerin otobiyografik bellek denilen, kişinin geçmişine yönelik olaylar ve deneyimleri, normal insanlardan çok daha fazla hatta hayatının çoğunluğunu kapsayacak derecede hatırlama durumu olarak kaydediliyor.

Hipertimezi, ilk kez nöropsikoloji dergisi Neurocase’de 2006 yılında Elizabeth Parker, Larry Cahill, Dr Paul Tejera ve James McGaugh tarafından kaleme alınan bir makalede tanımlandı. Makaleye göre hipertimezinin iki belirleyici özelliği bulunuyor; 

"Kişi kendi kişisel geçmişi hakkında düşünmeye anormal miktarda zaman harcamaktadır.
Kişi kendi kişisel geçmişinden belirli olayları hatırlamak için olağanüstü bir kapasiteye sahiptir".

Hipertimezili kişiler kendilerine bir tarih verildiğinde o tarihin hangi güne düştüğünü ve o tarihte kişisel bir bilgi olup olmadığını, bazı kişisel öneme sahip kamusal etkinlikleri ve yine bu kontrol edilemeyen dürtü sayesinde bir tarihle karşılaştıklarında o günün anılarını tekrar yaşıyor gibi hatırlayabilirler.

Ayrıca yaşadıkları günleri mükemmele yakın ayrıntılarla anlatabilirler. Bu anımsama tereddüt ya da bilinçli bir çaba olmadan gerçekleşir.

Nota ve Tınıyla... 

macit.soydan@gmail.com