Genel ya da Umumi tuvaletler, birçok farklı yerde bulunur. Misal pasaj içi, AVM, metro gibi...

Tabii eskiden alışveriş merkezi ya da metro olmadığından insanlar  şehrin belli bazı merkezi yerlerinde konuşlandırılmış tuvaletleri kullanırlardı. 

Örneğin Ankara'da benim bildiğim Sakarya caddesi, İzmir caddesi'nde vardı. Tabii hala kapanmadılarsa... 

Pazar, pazar konumuz da bu zaten:))

Yine geriye doğru filmi sararak bir yolculuk yapalım ve 1969 yılına gidelim. 

Ankara'da umumi tuvalet işleten bir zat ya da herkesin deyimiyle "Hela Ağası" Hem de o günün parasıyla ayda 10 bin 500 lira kazanan biri. 

O zaman, 

AYDA 10.500 LİRA KAZANAN HELA AĞASI başlıklı ve Mustafa Çeven imzalı habere şöyle bir göz atalım... 

"Beş kuruş verdik mi bey gibi Belediye helâsına giderdik..."

Demiş şair... Demiş ama, toprak ağası, deniz ağası, sendika ağası, hârem ağası, vol ağası, kol ağasından sonra, bu yenilerde bir de "Helâ Ağası" çıktığı için, beş kuruşluk beyliğimiz de gidiverdi elimizden.

Kazara sıkışıp da, "Umumî Helâ" lardan birine gidecek olsanız, 50 kuruştan aşağı çıkamazsınız dışarı. Helâ bekçisi hemen yolunuzu keser. 25 kuruş büyükabdest, 10 kuruş küçükabdest, 10 kuruş saç tarama, 5 kuruş el yıkama der, 50 kuruşunuzu kıvırıverir. . Eğer itiraz edecek olursanız hemen de cevabını vapıştırır:

- Bedava mı sandın be,, biz çil çil liraları saydık da tuttuk burayı... 

"HELAMIZ TAŞINMIŞTIR"

Şayet yolunuz Ulus Meydanı'ndan geçecek olursa, yıkılan Şehir Çarşısı'nın tahta siperlerine yapıştırılmış bir ilân gözünüze çarpacaktır:

"Helâmız Zincirlikuyu Cami avlusuna taşınmıştır."

Ulus'tan Gima'ya doğru 100 metre kadar yürürseniz Zincirlikuyu Camii'ne varırsınız. Caminin duvarında bir ilân daha çarpar gözünüze: "Helâ içerde." Sağa dönersiniz, sola dönersiniz, tekrar sağa dönersiniz, kapıda bir ilân daha:

"Helâ Paralıdır." 

REKLAM TİCARETİN RUHUDUR

Zincirlikuyu helasının müsteciri Hasan Arabacı modern bir iş adamıdır. Tıpkı Amerikalı iş adamları gibi düşünmektedir. Daha önce, Ulus Şehir  Çarşısı içindeki helayı işletirken Şehir Çarşısı'nın yıkılması üzerine 20 bin lira hava parası vererek Zincirlikııyu Helasını kiralamıştır..

Kendisiyle görüştüğümüzde şunları söylemiştir: 

- Reklâm ticaretin robudur, ruhudur. Ben de bu prensiple hareket ettim ve şehrin bir çok yerlerine helamın reklâmlarını koydurdum. Radyoda da günde bir iki defa anons yaptırmayı düşündüm. Ama fiyatlar çok pahalı.

Günlük kazancını soruyorum:

— Daha tam olarak belli değil, diyor, çünkü helayı devralalı ancak 15 gün kadar bir şey oldu. Fakat günde ortalama elime 500-550 lira geçmektedir. Yedi nüfusum var, bu parayla bey gibi geçinip gidiyoruz. 

Aldığım cevap karşısında birden şaşırıyor ve arkasından "helâ ağa" sının aylık kazancını hesaplıyorum.

Bir ayda temizinden 10 bin 500 lira. Bu dönemde milletvekili maaşından bile fazla. Vay arkadaş...

DEMİREL HAKLI

Haksız mı yani şimdi Demirel "her vatandaş bir özel teşebbüstür" diyorsa..

"Türkiye hızla kalkınıyorrrr" diyorsa,

"Nurlu ufuklara doğru gidiyoruzzzz" diyorsa,

"Hayat ucuzdurrrr" diyorsa.. ya da, "Pahalılık sıhhat alâmetidirrrr" diyorsa..

Övle ya. Sıhhatli olmasak çatır çatır 50 kuruşu sayıp da, tuvalete, yvüz numaraa, apdest-hanee, memişhanee, ayakyoluna, W.C.ve 00'a, helâya, kenefe, tesasurhaneye, uzunhamama, dışarıya çatıııııııırrrrr, çatır.

Yani.. Şey.. İşte.. Öyle.. Anladınız siz çatırr derken....

Va mı bunun başka türlü izah tarzı?

NOT : Araştırmacı - Yazar Metin Turhan Arşivi'nden alınmıştır. 

Nota ve Tınıyla...

macit.soydan@gmail.com