Türkiye'nin ilk uzay yolculuğu geçtiğimiz günlerde gerçekleşti. 

Peki siz İrfan Mavruk’un hikayesini biliyor musunuz? 

Türkiye’de deli ABD’de dahi. 

Projelerine değer verilmediği için ABD’ye giderek burada eğitim gören Mavruk, NASA’da uzun yıllar görev aldı ve Ay’a ilk inen Apollo Mekiğindeki astronotlarla yerden bizzat kendisi telsizle konuşmuştu.

Yaptığı roketler nedeniyle Adana’da başı dertten kurtulmayan, birçok kez karakola çağrılan Erkek Sanat Enstitüsü öğrencisi İrfan Mavruk, projelerini kimseye kabul ettirememiş, destek almak için başvurduğu Adana Elektrik Mühendisleri Odası, heyet eşliğinde dinledikleri Mavruk’un projelerini imkânsız olarak değerlendirmişti.

Hatta 1959 yılında odanın dergisinde yayınlanan bir makalede Mavruk’un projeleri ile ilgili, "İrfan Mavruk’un elinde dolaştırdığı füze projesi meraklı bir çocuğun çizdiği karmaşık birtakım şekillerden ibaret olup, teknik bir makine resmi ile herhangi bir alakası yoktur. Verilen izahattan anlaşıldığına göre İrfan Mavruk, maalesef geniş fantezisi ile mevcut olmayan şeyleri olmuş gibi göstermekte ve hiçbir hesaba dayanmayan birtakım iddialar ileri sürmektedir." ifadelerine yer verilmişti.

Koraltan devreye girdi. Menderes ABD'ye gönderdi... 

O dönem kendisiyle görüşülen ağabeyi Abit Mavruk, okulda atom dersi işlenirken Mavruk’un atomlarla ilgili anlattıklarının, kendisine ABD’nin kapısını açtığını belirtmiş ve şunları anlatmıştı : 

"Bunun üzerine öğretmen idareye haber veriyor ve konu valiye kadar gidiyor. ABD mühendisleri geliyor ve tepkili motorları soruyorlar, kardeşim de izah ediyor. ‘Bunda bir fevkaladelik var’ diyorlar."

Bu gelişmelerin ardından dönemin Valisi, eski TBMM Başkanı Refik Koraltan’a bir mektup göndermiş ve Koraltan da durumu dönemin Başbakanı Adnan Menderes’e izah etmiş, okuduğu mektuptan oldukça etkilenen Menderes de, İrfan Mavruk’u Dolmabahçe Sarayı’na davet etmişti. 

Bahsettiğim çocuk bu..

Koraltan, bakanlar ve Menderes, İrfan Mavruk’la Dolmabahçe Sarayı’nda bir araya geldi. Koraltan, "Bahsettiğim çocuk bu." diyerek Mavruk’u tanıttı. Ardından kurulun aldığı karar doğrultusunda İrfan, üstün zekalı çocuklar fonu ile ABD’ye Columbia Üniversitesi’ne okuması için gönderildi.

Mezun olduktan sonra ABD’de Houston’da bir nükleer araştırma merkezinde çalışmaya başlayan Mavruk’un çalıştığı merkezde hidrojen bombasını icat eden bilim insanı Edward Teller da vardı. Daha sonra, nükleer silahların parçalarını üreten fabrikalarda çalışan Mavruk, uzaydaki atom yükünü ölçen bir cihaz da geliştirdi.

Ancak talihsizlikler de peşini bırakmıyordu. 1960 askeri darbesi ile bursu kesildi. ABD’de beş parasız kaldı ve üniversiteden arkadaşı İspanyol kadın ona yardım etti, okuluna devam etmesini sağladı. Mavruk bu bu yardımdan ve sahiplenmeden çok etkilendi ve aralarında bir aşka doğdu. Sonunda evlendiler. 

Apollo Projesi..

NASA’da Apollo Projesi’nde görevlendirilen Mavruk, ailesine yazdığı mektuplarda, atom bataryası geliştirdiklerinden ve füzelerin uzaya çıktıklarında patladığını ve bu durumun nedenleri ve çözümleri üzerine çalışmalar yürüttüğünden bahsetti. Çalışmalarını başarıyla tamamlayan Mavruk, uzaya çıkan füzelerin patlamasını önleyen bir proje geliştirdi.

Sonraki yıllarda da Apollo projelerinde önemli görevler alan Mavruk, özellikle yerden kumanda etmeye gerek kalmayan roketler konusunda üstün başarılar elde etti. Ay’a ilk çıkan Apollo Mekiğindeki astronotlarla yerden bizzat kendisi telsizle konuştu.

Özel Kanun..

Türkiye’de 16 Şubat 1965 tarihli bazı gazetelerde yayınlanan haberlerde, İrfan Mavruk ile ilgili olarak, ‘Amerikalıların üstüne titrediği harika çocuk. İrfan Mavruk', ‘Hakkında özel kanun çıktı, gizli polis de onu koruyor', ‘25 yaşındaki bir Türk genci feza ilmine ışık tutuyor', ‘İrfan Mavruk tarafından yapılan ve radarsız olarak uzaya fırlatılan roket büyük bir başarı sağladı' başlıkları yer aldı.

Tarihler 5 Ağustos 2010’u gösterdiğinde Türkiye’de ‘deli’ Amerika’da ‘dâhi’ olan İrfan Mavruk, emeklilik günlerini yaşadığı New York'ta geçirdiği kalp krizi sonucu 69 yaşında hayatını kaybetti. Mavruk’un cenazesi, vasiyeti üzerine memleketi Adana’ya getirilerek Ali Hocalı Köyü'nde toprağa verildi.

Acaba deli gözüyle bakılmasaydı sizce ne olurdu ? 

Nota ve Tınıyla... 

macit.soydan@gmail.com