Son olarak biraz da çok kısa Balkanların damarlarında dolaşan, herkesin bildiği bazı şarkılar ve kısa hikayelerinden bahsedelim... 

***Ederlezi... 
Ederlezi, Balkanlardaki Çingene azınlığa ait, popüler bir halk şarkısıdır. Adını Balkanlarda ve dünyanın dört bir yanında yaşayan Çingenelerce kutlanan bahar festivalinden alır. Geleneksel olarak 6 Mayıs'ta kutlanan Ederlezi, baharın gelişini ifade eder. Ederlezi'yi asıl ününe kavuşturan, Emir Kusturica'nın filmi Çingeneler Zamanı'nda Goran Bregović tarafından uyarlanan "Ederlezi (Scena Djurdjevdana Na Rijeci)" başlıklı versiyonunun kullanılmasıdır. 

***Jovano Jovanke... 

Jovano Jovanke, Makedonya'nın halk şarkılarından biridir ve şarkının yazarı bilinmemektedir. Ancak şarkının ortaya çıkışı hakkında birkaç farklı hikaye vardır.
Bir hikaye, şarkının Osmanlı döneminde yazıldığını ve bir kadının sevgilisini kaybettiği için yas tuttuğunu anlatıyor. Bu kadın, Jovano Jovanke olarak biliniyordu ve şarkı onun hikayesini anlatıyordu. Ancak bu hikayenin doğruluğu hakkında kesin bir kanıt bulunmamaktadır.

Başka bir hikaye, şarkının Vardar Makedonya bölgesinde yaşayan bir köylü kadının hikayesini anlattığını söylüyor. Bu kadın, Jovana adında bir çoban kızıdır ve şarkı onun aşk hayatını ve çevresindeki köylülerle olan ilişkisini anlatıyor.

Her ne kadar şarkının hikayesi belirsiz olsa da, Jovano Jovanke Makedonya kültürünün önemli bir parçasıdır ve dünya çapında tanınan bir halk şarkısıdır.

*** Uci me Majko... 

Tüm öğeleri ile tam bir makedon türküsüdür. leb i sol, goran bregovic türküye farklı formlarda çok güzel lezzetler katmış olasalar dahi, stojan'ın aşk hikayesi en çok aleksandr sarievski'nin ağzına yaraşır. Türkü makedonya'da ve makedon göçmenleri arasında çok sevilir. Köyde sevdiği kız için köye soğuk su getiren ama karşılığını göremeyen bir gencin hikâyesi olarak bilinir.

Rüzgarı dahi hüzünlü eser Rumeli’nin; yağmuru sanki gözyaşıdır; hüzün dolu yıları anlatırcasına…

Türküleri de öyle…

Dinlediğimiz anda gözlerin dolmasına sebebiyet veren eşsiz Rumeli Türküleri'nin insanın canını acıtan hikayeleri o türküleri daha bir sahiplenmemize neden oluyor.
 

*** Bülbülüm Altın Kafeste...

Bülbülüm Altın Kafeste'nin hikayesi çok acı bir aşk hikayesidir.

Melike, teyzesi ile köy çeşmesinin oradan geçerken su içmek ister. Su içmeye indiğinde çiçeklerden yapılmış olan tacı görür. Tacı başına taktığı anda Yusuf’la karşı karşıya kalır ve çok utanır. O, Yusuf’un tacı sevdiği kıza yaptığını düşünür ama gerçekte Yusuf da ondan etkilenmiştir ve tacı Melike’ye vermek ister.

Bu bakışmalar sırasında Melike’nin babasının isteğiyle sözlü olduğu Hüseyin oradan geçmektedir ve bu yakınlaşmayı görür. Tepkisini Yusuf’a yumruk atarak verir ve kavga etmeye başlarlar. Teyzesi Melike’yi alıp oradan uzaklaştırır. Hüseyin bu olaydan sonra vakit kaybetmeden evlenmek ister ve babası Rıza Ağa’yı alıp Şevket Bey’lerin yani Melike’lerin evine ziyarete gider.

Melike’ye hediye olarak altından ayna götürürler ama Melike’nin gözü çiçekten yapılmış tacından başka bir şey görmemektedir. Melike bir gün Yusuf’la dere kenarında konuşurken Hüseyin’in arkadaşlarından biri onları görür ve Hüseyin’e söyler. Hüseyin çılgına dönmüştür ve bu olanların hesabını Şevket Bey’den sorar. Melike yıllardır gördüğü rüyadaki delikanlının Hüseyin değil Yusuf olduğunu anlamıştır. Hüseyin ise Melike’nin kalbini kazanmak için onu hediyelere boğar.

Melike’ye en son altın kafeste bir bülbül getirir ama Melike’nin yine de umurunda olmaz. Kendini de o bülbül gibi kafese kapatacaklarını bilir. Nitekim Hüseyin Melike’yi kendi evlerine götürme zamanının geldiğini düşünerek genç kızı alır ve kendi evlerine götürür. Melike burada hastalanır. Günden güne eriyen genç kızın haline Hüseyin’in babası da artık dur demek ister ama oğluyla başa çıkamaz.

*** Salın Davulları...

Rüstem Ağa Selanik çarşısında kumaş satan ve etrafında sevilip sayılan bir esnaftır. Bir gün dükkanına çevre köylerin birinden Mehmet adında bir genç gelir alış veriş için, kumaşlara bakarken Rüstem Ağa’yla da sohbet ederler. Aslında Mehmet Selanik’e iş aramak için gelmiştir ve Rüstem Ağa’nın da gözü Mehmet’i tutunca dükkanda çalışmaya başlar. Hem işi çabuk öğrenir hem de Rüstem Ağa’nın güvenini kazanır. Gel zaman, git zaman Mehmet Rüstem Ağa’nın kızı Fitnat’a gönlünü kaptırır, aileler de uygun görünce düğün hazırlıkları başlar.

*** Elenor Kerko...

Makedonyalı Sonia, Türk genci Mehmet ile derin bir aşk yaşamaktadır.
İki varlıklı ailenin din ya da ırk ayrımı mevhumu yoktur.

Ancak Mehmet’i kıskanan bir komşusu, O’nun Edirne’ye asker getmiseni sebep olur. Sevgilisi askerdeyken savaş patlak verir ve o da ‘Edrene mambo, Edrene; Ti ecna mamayka’; yani aldın benden yarimi alacağın olsun der. Mehmet şehit olur ve Sonia da bir daha asla evlenmez…

Ve daha, Silva Pisa, Monsieur Doumani, Rena Ntallia, Dino Merlin, Martha Mavroidi, Gothart, Kumpania Algazarra, Brenna MacCrimmon, Fanfare Ciocărlia, Afion, The Bulgarian Voices Angelite, Parno Graszt, Mitsoura, Esma Redžepova, Trio Tzane, Jericho, Baildsa, Dragan Dautovski Quartet, Bodan Arsovski, Halid Bešlić, Goran Bregović gibi nice ustalar ve şarkı ile türkü hikayeleri. Yazmakla bitmez...

 
Son olarak Ciguli'den bahsetmeden bitirmek istemedim. 

Akordeon virtüözü Ciguli, kıvrak nağmeleri, ilginç ses rengi, orijinal besteleri ve muhteşem gırtlağıyla Balkan tavrını en özgün biçimde yansıtan oldukça kıymetli bir mücevherdi. Müziğini bizimle paylaştı. Dünyaca ünlü müzisyen Shantel çok uzaklardan fark etti ondaki cevheri. Ama ülkesinde kıymeti bilinmedi. Her şeye geç kalan entellerin düğün çalgıcısı zannettiği bu adamı da hatırlatmakta fayda var diye düşündüm. 

SON 

Nota ve Tınıyla... 
macit.soydan@gmail.com