Sizi tarihle beraber, bir zihin jimnastiğine çıkarmak istiyorum Pazar Pazar…

O yüzden de matematiksel birkaç soru ile başlamak istiyorum:

‘Toplam alanı 22 metrekare olan, iki ayrı ocak, bir kızartma ünitesi, bir fırın, bir yıkama ünitesi ve kuver dolaı ile birilkte; toplam hareket etme alanı sadece 2 metrekareye inen bir mutfakta; taş çatlasa 15 dakikada kaç ayrı çeşit yemek hazırlayabilirsiniz?’

‘Toplam alanı 22 metrekare olan, iki ayrı ocak, bir kızartma ünitesi, bir fırın, bir yıkama ünitesi ve kuver dolaı ile birilkte; toplam hareket etme alanı sadece 2 metrekareye inen bir mutfakta; taş çatlasa 15 dakikada kaç ayrı çeşit içecek servisi yapabilirsiniz?’

‘Toplam alanı 22 metrekare olan, iki ayrı ocak, bir kızartma ünitesi, bir fırın, bir yıkama ünitesi ve kuver dolaı ile birilkte; toplam hareket etme alanı sadece 2 metrekareye inen mutfak, sizce neresidir?’

******************

Muhtemelen, dün akşam rüya gördüğümü, bu tip bir mutfağın ya rüyalarda, ya da bilim-kurgu filmlerindeki uzay gemisi maketlerinde olabileceğini düşündünüz değil mi?

Ama hayır…

Böyle bir mutfak, gerçek hayatta var…

Daha doğrusu vardı…

Tam 82 sene de hizmet verdi, ayakta durdu; mezeleri, yemekleri, ttalıları; dilden dile dolaştı; namı dünyaa ulaştı…

******************

Yiyecek ve içecek malzemeleri özenle seçiliyordu bu mutfakta…

İki aşçı, bir yamak, en az üç servis elemanı, en az bir komi de istihdam ediliyordu…

Kuverler özenle seçiliyordu, masa örtüleri, oturma  takımları filân, özenle seçiliyordu işletmenin satın alma ekibi tarafından…

Açık olduğu her saatte, öğüne göre sayısız seçeneği vardı…

Sabah kahvaltı saatlerine denk geldiyseniz; ister serpme, ister tabak ulusü en az 25 çeşit sıcaklı-soğuklu kahvaltı çeşidi; eşsiz demli çay eşliğinde; taze ekmeği unutmayalım…

Öğlen yemeği sonrası ise; açık kaldığı sürece gece saat kaç olursa olsun; en az 30 çeşit meze, en az 100 çeşit yemek, ızgarası, tavası,  fırını dahil; bir o kadar içecek alternatifi, çok sayıda tatlı türü…

******************

Yineliyorum; toplam alanı 22 metrekare olan, iki ayrı ocak, bir kızartma ünitesi, bir fırın, bir yıkama ünitesi ve kuver dolaı ile birilkte; toplam hareket etme alanı sadece 2 metrekareye inen bir mutfaktan söz ediyorum…

******************

Bulamadınız değil mi?

Oysa yaşı 20’nin üzerinde olanlar az çok tahmin edebilirdi…

******************

O zaman, size ipucu olarak bizzat benim de yaşadığım, hayattan bir-iki replik vereyim:

‘Haydi anne, ‘…..’a gidelim…

‘Daha açılmamıştır oğlum…’

‘Haydi aşkım, ‘….’a gidip, bir-iki kadeh bir şeyler içelim…

‘Tamam aşkısı da, açılmış mıdır ki?’…

******************

*****************

TCDD’nin, şehirlerarası trenlerindeki ‘Yemekli Vagon’undan söz ediyordum sizlere…

Evet, toplam alanı 22 metrekare olan, iki ayrı ocak, bir kızartma ünitesi, bir fırın, bir yıkama ünitesi ve kuver dolaı ile birilkte; toplam hareket etme alanı sadece 2 metrekareye inen bir mutfakta, harikalar yaratıyla, mucizeler yaratıyla on yıllarca…

******************

Fikir babasını tahimn etmeniz de zor olmasa gerek; tabii ki bu ülkeyi yoktan var eden Gazi Mustafa Kemal Atatürk…

Ulu önderimiz, meğer demiryolu taşımacılığından da anlıyormuş, en ince konforsal ayrıntısına kadar…

******************

1924 yılında, Atatürk’ün talimatlarıyla;  Alman  işletmecilerle, bir iş görüşmesi yapan Behiç Erken, namı diyar Behiç Bey; yemekli-yataklı tren projesini bu girişimcilerle istişare eder; sonra da kısa sürede işletme millileşir…

1927 yılı Ağustosundan itibaren Haydarpaşa-Ankara arasında haftada üç defa olmak üzere Anadolu Ekspresi adında bir lüks yataklı ekspres sefere konulmuştu.

Bu trenle seyahat eden yolculardan milletvekilleri de dahil istisnasız olarak %15 nispetinde ek bir lüks tren ücreti alınmaktaydı.

O tarihlerde Ticaret, Hasılat ve Teftiş Dairesi Reisi olan Muhtar Bey, bu ücretin gerekçesini “Lüks hizmet isteyen o hizmetin karşılığını öder” şeklinde cevaplıyordu.

Zira, trende yemekli vagon da vardı ve o mutfak da, toplam alanı 22 metrekare olan, iki ayrı ocak, bir kızartma ünitesi, bir fırın, bir yıkama ünitesi ve kuver dolaı ile birilkte; toplam hareket etme alanı sadece 2 metrekareye inen bir mutfaktı…

Daha sonra bu tren kaldırılıp, yataklı vagonlar normal tren dizilerine eklendiği zaman da nüktedan bir kişi olan Muhtar bey “Lüks demokratlaştırılmalıdır” şeklinde demeçler vermişti.

******************

1970li yıllarla beraber, Anadolu’ya olan tren seferleri arttırıldı…

İstanbul’dan Ankara’ya altı, Adana, Van, Kars, Konya ve bağlantılı olarak 50 ile seferler başladı ve hemen her trende ‘Yemekli Vagon’, halk dilinde de namı  dyar ‘Restoran’ bulunmaya başladı…

Yine toplam alanı 22 metrekare olan, iki ayrı ocak, bir kızartma ünitesi, bir fırın, bir yıkama ünitesi ve kuver dolaı ile birilkte; toplam hareket etme alanı sadece 2 metrekareye inen bir mutfaklardı bunlar…

******************

Açlılar gerçekten öyle tabildot aşçısı,  toplama eleman değillerdi; çoğu Bolulu, çekirdekten yetişme, çoğu da en az lüks otellerde çalışmış, deneyimli aşçılardı…

Bu aşçıların elinde çıkma ‘Sigara Böreği’, ‘Zeytinyağlı Sarma’, ‘Ezme’, ‘Izgara Köfte’, ‘Karışık Izgara’, ‘Et Sote’; yıllarca yılın en başarılı yemekleri seçildiler…

Aşçılar; ızgaralarla birlikte garnitür olarak sunulan pilavlara, ketçapla ‘TCDD’ yazarlardı, süse de önem verilirdi yani…

******************

Hızlı trenlerle beraber, ‘Yemekli Vagonlar’ da tarihe karıştı; tabii uyduruktan bir büfe bozması uygulama var ama, karton bardakta çay-kahve, bayat sandviç ve hazır kekten öte gidemeen servisleri var…

Unutmadan, şu anda dünyada toplam 1405 şehirlerarası ve uluslar arası tren seferi var ve bunlar arasında sadece TCDD kaldırdı yemekli vagonlarını…

******************

Birkaç gündür nostalji ve tarih yazıyorum farkındasınız…

Ama tarihi yolculuklar, gastronomide de olsa güzeldir…

Görüşmek üzere…

GASTRONOMİ&GASTROONOMİ TURİZMİ UZMANI

GURME BOĞAÇ YÜZGÜL